VA là hai chữ viết tắt của cụm từ tiếng pháp “Végétations Adénoides’’, y văn quốc tế ngày nay gọi là amidan vòm (tiếng Anh là adenotonsillar hay adenoid). VA và amidan (nói chuẩn xác là amidan khẩu cái) đều là các thành phần cấu trúc của vòng bạch huyết Waldeyer của ngã tư hầu họng.
VA và amidan là các tổ chức bạch huyết nằm tại ngã tư hầu họng. VA nằm ở vòm mũi họng, còn hai amidan nằm ở các hố amidan của thành bên họng. VA và amidan đóng vai trò quan trọng giúp bảo vệ cơ thể chống lại các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp.
VA là hai chữ viết tắt của cụm từ tiếng pháp “Végétations Adénoides’’, y văn quốc tế ngày nay gọi là amidan vòm (tiếng Anh là adenotonsillar hay adenoid). VA và amidan (nói chính xác là amidan khẩu cái) đều là các thành phần cấu trúc của vòng bạch huyết Waldeyer của ngã tư hầu họng.
Vòng bạch huyết Waldeyer
Vòng bạch huyết Waldayer.
Phía dưới niêm mạc hầu rải rác có rất nhiều tổ chức bạch huyết, tại 1 số nơi tổ chức này tập trung thành từng đám to gọi là tuyến hạnh nhân (amidan). Các amidan nằm vây quanh cửa hầu và xếp thành một vòng kín gọi là vòng bạch huyết quanh hầu (vòng Waldayer). Vòng này gồm 6 khối amidan:
Amidan vòm (VA): duy nhất 1 khối nằm ở vòm họng và có thể phát triển theo thành sau họng mũi.Amidan vòi: gồm hai amidan, nằm ở hai bên phải và trái, quanh lỗ vòi tai.Amidan khẩu cái (amidan): gồm 2 amidan, nằm tại hai bên phải và trái, trong hố amidan của thành bên họng.Amidan lưỡi: chỉ có một khối, nằm ở đáy lưỡi.
Vòng Waldeyer được hình thành trong thai kỳ và phát triển đầy đủ lúc trẻ chào đời. Các khối amidan phát triển nhanh về khối lượng từ lúc 1 – hai tuổi và đạt đỉnh cao lúc 3 – 7 tuổi, sau đó teo dần.
Vòng bạch huyết Waldeyerbao quanh đường thở và đường ăn, có tác dụng như hàng rào bảo vệ cơ thể chống sự xâm nhập của vi trùng từ bên ngoài. Tất cả vi trùng từ mũi, miệng vào cơ thể đều phải thông qua vòng này. Tuy nhiên, lúc bị viêm và không được điều trị tốt, vòng này sẽ trở nên ổ lưu trú của vi trùng, nguồn gây bệnh cho các phòng khác của cơ thể như phổi, tai, ruột, khớp …
Amidan (amidan khẩu cái)
Amidan là những khối mô màu hồng hình ô van ở cả hai phía của họng. Amidan có thể to nhỏ không như nhau tùy theo trẻ, không có kích thước chuẩn cho toàn bộ các bé. Khi dùng đèn chiếu, ta có thể nhìn thấy hai amidan khẩu cái ở phía sau họng. Đè lưỡi có thể giúp nhìn thấy amidan rõ hơn nhưng động tác này khiến nhiều trẻ nôn ọe.
VA (Amidan vòm)
VA là khối tổ chức bạch huyết hình tam giác nằm trong lớp dưới niêm mạc của nóc vòm và thành sau của vòm mũi họng, phía trên lưỡi gà và sau mũi. Chỉ có thể nhìn thấy VA bằng gương đặc biệt hay các dụng cụ được đưa qua mũi. VA gồm các tế bào lymphô tập trung lại và có chức năng tạo kháng thể chống lại tác nhân gây bệnh lúc chúng xâm nhập về cơ thể qua ngã mũi hầu.
VA được hình thành từ tháng thứ 3 tới tháng thứ 7 của thai kì và phát triển đầy đủ ở trẻ sơ sinh. VA trở nên nơi cư trú của vi khuẩn ngay từ tuần lễ trước hết sau khi sinh. VA to lên trong thời kì phát triển của trẻ cho đến 6 – 7 tuổi, nhằm tạo miễn dịch chống lại vi khuẩn, virus, dị nguyên và các chất kích thích trong thức ăn và không khí. Sau đó VA thường thoái triển dần và trước dậy thì teo nhỏ lại.
Bình thường VA dày khoảng 2 mm, không cản trở đường thở. VA tuy mỏng nhưng xếp thành nhiều nếp nên diện tiếp xúc rất rộng. Nhiệm vụ của nó là nhận diện vi khuẩn, tạo kháng thể và tiêu diệt vi khuẩn khi chúng tái xâm nhập.
Khi ta hít về qua mũi, không khí sẽ tiếp xúc với VA trước khi về phổi. Vi khuẩn trong không khí bám về bề mặt tiếp xúc rất rộng của VA. Các tế bào bạch cầu đang chờ sẵn tại đây sẽ bắt giữ và tiếp nhân diện vi khuẩn để tạo ra kháng thể. Kháng thể này được nhân lên và đưa đi khắp nơi, nhưng tập trung nhiều nhất ở vùng mũi họng, tạo miễn dịch ở chỗ chống lại vi khuẩn khi chúng tái nhiễm.
VA đóng vai trò quan trọng trong các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên. Phì đại VA ở trẻ em có thể gây bít tắc cửa mũi sau, dẫn đến các biểu hiện: thở mũi, chảy nước mũi, ngừng thở lúc ngủ, nói kém, khó ăn, viêm xoang mạn tính, viêm tai giữa mủ hoặc viêm tai giữa thanh dịch cũng như sự phát triển bất thường của xương mặt.
BS Trần Thu Thủy
(Theo benhviennhitrunguong.org.vn)
0 nhận xét:
Đăng nhận xét